سرزمین تاریخ
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: امیر نعمتی لیمائی ( سورنا گیلانی ) - ۱۳۸۳/۱٠/٤

 

نادر در هنگام ورود به دهلی فرمان داد که مبالغ هنگفتی از ثروتمندان بستانند (شعبانی ، رضا ؛ تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی ایران در دوره های افشاریه و زندیه ؛ تهران : سمت ، چاپ چهارم ، 1381 ، ص 44) اما کارگزاران که بسیاری از انان از خود هندیان بودند از فرصت سود جسته و به ازای هر ده هزار روپیه که برای شاه ایران می گرفتند چهل و پنج هزار روپیه برای خود می ستاندند . ( مالکم ، سرجان ؛ تاریخ ایران ؛ ترجمه میرزا حیرت ، جلد دوم ، بمبئی : بی نا ، 1876م ، ص 30-31 ) بدین سبب زمینه نارضایتی و اشوب فراهم امد . از سوی دیگر در روز دوم ورود نادر به دهلی برخی از اشرار خبر مرگ نادر را بر سرزبانها انداختند . ( تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی ایران در دوره های افشاریه و زندیه ، ص 44)  در نتیجه مردم دهلی که می پنداشتند نادر مرده است فرصت را غنیمت شمرده و بر ایرانیان حمله بردند . نادر چند نفر را رهسپار کرد تا به مردم بفهمانند که خبر مرگ او دروغی بیش نیست ، اما شورشیان فرستادگان او را کشتند . نادر صیح روز بعد خود به میان مردم رفت تا شورش را فرو نشاند اما شورشیان به جان او نیز سوءقصد کردند و تیری  به سوی او انداختند که سبب کشتن یکی از نزدیکانش شد . ( همان ، ص 44) پس از این واقعه ، نادر خشمگین شده و فرمان کشتار و تاراج داد .

 « شور محشر و اشوب فزع اکبر در میان شهر پدید امد . فی الفور در و دیوار عمارات رفیعه نقش عالیها سافلها گرفت و مساکن اصحابشان صفت خانه زنبور پذیرفت .» ( استرابادی ، میرزا مهدی ؛ جهانگشای نادری ؛ تصحیح عبدالله انوار ، تهران : انجمن اثار ملی ، 1341 ، ص 256 )

 

نگاره ای از نادرشاه و محمدشاه گورکانی

سرانجام با پادرمیانی و شفاعت محمدشاه گورکانی خشم نادر فرو نشست و فرمان امان صادر شد . حکم نادر انچنان نافذ بود که « اگر کیسه در یا زر سرخ یا از جواهر که به دست داشتند ، برتافتند و اگر طلا و نقره و پیرایه مرصع به پای ایشان می امد ، هرگز خم شده نمی گرفتند و اگر پریچهرگان ماهوش و گر خوبان افتاب چهر بی پردگی به نظر می امدند ، اصلا به طرف انها نگاه نمی کردند. » ( .... ؛ حدیث نادرشاهی : احوال نادرشاه ؛ تصحیح رضا شعبانی ؛ دانشگاه ملی ایران ، 1356 ، ص 32 )

 

نگاره ای از نادرشاه و محمدشاه گورکانی

درباره عده کشته شدگان رقمهای اغراق امیزی گفته شده است به گونه ای که کشمیری شمار انان را بیست هزار نفر ( کشمیری ، عبدالکریم ؛ بیان واقع ؛ تصحیح کی . بی . نسیم ، لاهور : دانشگاه پنجاب ، 1970 ، ص 37 ) و میرزا مهدی خان استرابادی شمار انان را سی هزار نفر بیان داشته است . لکهارت نیز می نویسد شمار انانی که از دم تیغ گذشتند نباید بیش از بیست هزارنفر باشد اما عده ای دیگر مخصوصا زنانی که خودکشی کردند را باید بر اینان افزود . (لکهارت ، لارنس ؛ نادرشاه ؛ ترجمه مشفق همدانی ، تهران : صفی علی شاه ، 1331، 193 )

بسیاری از صاحبنظران و تاریخ پژوهان بر این باورند که شاه ایران بردباری و ملایمت بسیار از خود نشان داده و به حکم ضرورت دست یه چنین اقدام ناشایستی زده است ( نگاه کنید به :  مینورسکی ، و ؛ تاریخچه نادرشاه ؛ ترجمه رشید یاسمی ، تهران : امیرکبیر ، 1313 ، ص 70 و تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی ایران در دوره های افشاریه و زندیه ، ص 46) اما به نظر می رسد که تعابیر این نویسندگان اندکی خوشبینانه و جانبدارانه باشد زیرا در هر حال هزاران انسان کشته شدند .

پس از گذشت اندک زمانی ، نادرشاه افشار در صدد جبران برامد وبرای برقراری مناسبات شایسته با هندیان ، یکی از شاهزادگان هندی را به همسری پسر خویش نصرالله میرزا دراورد . مراسم عروسی در 26 محرم سال 1152 برپاشد و نادر مبالغی در میان تهیدستان تقسیم نمود . (وزیر مرو ، محمد کاظم ؛ عالم ارای نادری ؛  با مقدمه میکلوخوماکلای ، جلد دوم ، مسکو : بی نا ، 1966-1960، ص 47 و جهانگشای نادری ، ص332)

نادر سرانجام در سوم صفر سال 1152 عزم بازگشت به کشور نمود و سوی ایران زمین رهسپارشد . نتایج این سفر جنگی  را در چند مورد می توان خلاصه نمود :

1- خزانه و جواهرات سلطنتی هندوستان از ان پادشاه ایران شد.

2- سرزمینهای غرب رودخانه سند و اتک به ایران واگذار شد .

3- رسانیدن مرزهای ایران زمین به حدود تاریخی خویش .

4- متزلزل تر شدن اساس حکومت مرکزی هند که نتایج شومی پدید اورد و دست دولتهای غارت پیشه و استعمارگر انگلیس و فرانسه و پرتغال را برای تجاوز به ان سرزمین پهناور باز گذاشت و در واقع استثمار طولانی  شبه قاره را تسریع کرد .( تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی ایران در دوره های افشاریه و زندیه ، ص 46-47)

 

آرامگاه نادر/ مشهد

 

کتابنامه :

 

1- استرابادی ، میرزا مهدی ؛ جهانگشای نادری ؛ تصحیح عبدالله انوار ، تهران : انجمن اثار ملی ، 1341

2- شعبانی ، رضا ؛ تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی ایران در دوره های افشاریه و زندیه ؛ تهران : سمت ، چاپ چهارم ، 1381

3- کشمیری ، عبدالکریم ؛ بیان واقع ؛ تصحیح کی . بی . نسیم ، لاهور : دانشگاه پنجاب ، 1970

4- لکهارت ، لارنس ؛ نادرشاه ؛ ترجمه مشفق همدانی ، تهران : صفی علی شاه ، 1331

5- مالکم ، سرجان ؛ تاریخ ایران ؛ ترجمه میرزا حیرت ، جلد دوم ، بمبئی : بی نا ، 1876م 

6- مینورسکی ، و ؛ تاریخچه نادرشاه ؛ ترجمه رشید یاسمی ، تهران : امیرکبیر ، 1313

7- وزیر مرو ، محمد کاظم ؛ عالم ارای نادری ؛  با مقدمه میکلوخوماکلای ، جلد دوم ، مسکو : بی نا ، 1966-1960

8- ......... ؛ حدیث نادرشاهی : احوال نادرشاه ؛ تصحیح رضا شعبانی ؛ دانشگاه ملی ایران ، 1356

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

« ایران شهر از کنار فرات تا جیحون است و و وسط ابادانی عالم است . » (میرخواند)

 

امیر نعمتی لیمائی ( سورنا گیلانی )
امیر نعمتی لیمائی، دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :