معرفی کتاب تاریخ آموزش و پرورش در روزگار فرمانروایی مغولان وتیموریان

 

تاریخ آموزش و پرورش در روزگار فرمانروایی مغولان وتیموریان

تاریخ آموزش و پرورش در روزگار فرمانروایی مغولان و تیموریان

( با نگاهی ویژه به پیشینه فرهنگی ایران )

نویسنده : امیر نعمتی لیمایی

ناشر : امید مهر

تاریخ چاپ : آذر ۱۳۸۵

شمارگان صفحه  : ۲۷۲ صفحه

فهرست مطالب :

مقدمه :

بخش اول : تاریخ سیاسی مغولان و تیموریان در ایران

فصل۱ : تاریخ سیاسی مغولان

فصل ۲ : تاریخ سیاسی تیموریان

بخش دوم : پیشینه آموزش و پرورش در ایران

فصل۱ : آموزش و پرورش در ایران باستان

فصل ۲: آموزش و پرورش از ورود اسلام تا ورود مغولان

بخش سوم : مغولان و تیموریان و وضع فرهنگ و دانش در روزگارآنان

 فصل ۱: فرهنگ ؛ دانش ؛ آموزش در روزگار فرمانروایی مغولان

فصل ۲ : فرهنگ ؛ دانش ؛ آموزش در روزگار فرمانروایی تیموریان

بخش چهارم : مبانی آموزش و پرورش و حیات فکری در دوران مغول و تیموری

 فصل ۱: اصول و مبانی آموزش و پرورش در دوران مغول و تیموری

فصل ۲ : حیات فکری در دوران مغول و تیموری

بخش پنجم : مراکز آموزشی در روزگار فرمانروایی مغولان و تیموریان

فصل ۱: مساجد

فصل ۲: مجتمع های آموزشی و رصدخانه ها

فصل ۳: مکتب خانه ها و مدارس

فصل ۴:خانقاه ها ؛ کتابخانه ها ؛ بیمارستان ها

نتیجه :

پیوست ها :

منابع و ماخذ :

---------------------

قسمتی از مقدمه :

شناخت بارزه های اصلی تمدنی هر ملت برای مردمش ؛ درحقیقت یک نوع خودشناسی و آگاهی از ریشه های هستی و موجودیت هر فرد و شناسنامه ملی آن قوم است . ناگفته پیدا است این امر برای ما ایرانیان که وارث فرهنگی بسیار غنی و سرشار بوده ایم بایسته و ضروری است . بدین سبب ؛ در این دفتر تلاش گردید تا یکی از نمودهای اصلی تمدن یعنی وضع فرهنگ ؛ دانش و آموزش در یکی از مقاطع پرحادثه و حساس تاریخ ایران یعنی روزگار فرمانروایی مغولان و تیموریان مورد بازبینی قرار گیرد . به واقع ؛ توجه به اثرات واقعه هجوم چنگیز و تیمور و همچنین حکومت به تقریب طولانی مدت بازماندگان آن دو بر ایران زمین ؛ نگارنده را بر آن داشت تا دریابد تکلیف اوضاع تمدنی و فرهنگی که اندک زمانی پیشتر از تابناکی و درخشانی افزون برخوردار بود چه گشت ؟ آیا دانش و آموزش آن به کلی کنار نهاده شد و یا آنکه بسان روزگار پیشین به پیشرفت خود ادامه داد ؟ دستاوردهای علمی این روزگار با فرض ادامه روند آموزش و پرورش چه بوده است ؟ فرهیختگان و اندیشمندان ایرانی در این میان چه نقشی ایفا نمودند ؟ درحقیقت ؛ نگارنده تلاش نمود پس از گردآوری یادداشتهای متعدد از منابع و ماخذ گوناگون و به ویژه پژوهشهایی که در سالیان اخیر تدوین و منتشر شده اند عصر مغول و تیموری را از دریچه فرهنگ مورد بازبینی قرار داده و پاسخی درخور و مناسب برای پرسشهای فوق بیابد . 

قسمتی از بخش نخست :

ماتیو پاریس ؛ از مورخان سده سیزدهم میلادی ؛ در یادداشتهای خود درباره این قوم در ادعایی البته اغراق امیز چنین نوشته است :

« طایفه ای ملعون از نژاد اهریمن ؛ مسکن خود را رها کرده از معابر جبال قفقاز گذشته و مانند دوزخیان ملخ وار روی زمین را فرا گرفتند و دامنه خرابکاری خود را به شرق اروپا نیز کشاندند و همه جا را به صورت بیابان دراوردند و مردم را به خون و اتش کشیدند . چون بر شهرهای مسلمین دست یافتند ؛ شهرها را از بن برکنده ؛ جنگلها را از ریشه برانداختند ... از انجا که این طایفه چون حیوانی بودند که غول بر ایشان مزیت داشت به خونریزی و خونخواری ولعی تمام داشتند ؛ گوشت سگ و ادمی را می دریدند و می خوردند ؛ با لذت تمام خون حیوانات و حتی همنوعان خود را می نوشیدند و اگر خونی برای اشامیدن به دست نمی اوردند اب را گل الود کرده و می نوشیدند . »

قسمتی از بخش دوم :

اهمیت و اعتبار دانشگاه گندی شاپور که بیمارستان و همچنین کتابخانه ای با هزاران مجلد کتاب را نیز شامل می شد در عهد زمامداری خسرو انوشیروان فزونی یافت ؛ زیرا در سال ۵۲۹ میلادی ؛ امپراتور روم ؛ ژوستی نین ؛ مدارس آتنی را تعطیل و مدرسان فیلسوف آنها را پراکنده ساخت ؛ دست کم هفت تن از این فیلسوفان گریزان و فراری روزگار تعصبات کلیسایی بیزانس به ایران سفر نموده و در دربار انوشیروان مورد استقبال و احترام بسیار قرار گرفتند ... .

قسمتی از بخش سوم :

زرتشت بهرام ؛ شاعر بزرگ زرتشتی این روزگار ؛ در اشعار خویش بارها از وضع بسیار نامساعد زمان شکوه نموده که برای شناخت بهتر و افزونتر محیط سراسر فساد و تباهی این عهد راهنمایی ارزشند و سندی سودمند است :

 به وستا در نشان دادی تو مـا را          بـه پیش ایـد چنیـن روزی شمـــا را

کنـون ان روزگـار و وقت دور اسـت         جهان پر فتنه و اشوب و شور است

بدست نـاکســان افسوس ایـران          فتـــاده شـد خـراب و تـــار و ویـــران

تـو می بینـی همـه ایـام چونیـن          شده گیتی خراب و خلق غمگیــن

جهانی جمله پر هخر و نسا شد         همــه مردم ز راه دین جـــدا شـــــد

نساپـوش و نسـاخـوار و نساتـن         سر و پـاشـان نسا و هخــر و ریمـن

- - - - - - - - - - - - - - - - - -

بایسنقر که خود در اغلب فنون هنری زبردست و کاردان بود و نقاشی را نیک می دانست و خط ثلث را خوش می نوشت خدمات بسیاری درجهت گسترش و رشد دانش و فرهنگ انجام داد . وی قران بزرگی به خط خویش نوشت که اوراق ان هم اکنون زینت بخش موزه های جهان است . بایسنقر همچنین کتیبه ای به کاشی معرق و به خط ثلث نگاشت و بر ایوان مقصوره مسجد گوهرشاد مشهد نصب نمود ؛ اما بی گمان مهمترین کار او دستور جمع اوری شاهنامه فردوسی بود . در واقع ؛ شاهنامه گرداوری شده به روزگار او که مقدمه ای از خود وی نیز به هرماه دارد ماخذ اصلی نسخه های شاهنامه است .

قسمتی از بخش چهارم :

... نیازمند یادکرد است عقاید مردسالارانه تنها بسان باوری عمومی در میان مردمان عادی دیده نمی شد بلکه اندیشمندان و فرهیختگان نیز بدان اعتقاد تام می داشتند ؛ چنانکه حتی گوینده ناموری چون ؛ سعدی ؛ ملکه ذهنش از ایده های مردسالارانه تشکیل یافته بود . نماد بارز چنین طرز تفکری در ذهن او را می توان در ابیاتی چون ابیات یل که وی در وصف زنان سروده است جستجو کرد :

چـــو زن راه بازار گیــرد بـــزن      و گرنه تو در خانه بنشین چو زن

اگر زن ندارد سوی مرد گوش      سرا ویل کحلیش در مـــرد پوش

نگارنده بهارستان ؛ نورالدین عبدارحمن جامی ؛ نیز در این مورد هم اندیش و همگام با سعدی بوده است . وی حتی بانوان را ناقص العقل خوانده و اعتماد به انان را ناشایست و ناروا برشمرده است .

عقل زن ناقصست و دینش نیز     هرگز کامل اعتقاد مکن

گر بدست از وی اعتبـار مگیــر     ورنکو بر وی اعتماد مکن

این طرز تفکر و بدبینی مفرط نسبت به زنان سبب می گردید که آنان نتوانند رو به سوی آموزشگاه ها نهند ؛ درنتیجه از فواید و عواید سودمند تعلیم و تربیت به دور می ماندند . مشابه چنین اعتقاداتی را می توان در اندیشه های ؛ اوحدی اصفهانی ؛ نیز دید . وی که زان را بسان مار خوش و خط و خال می پنداشت از جمله کسانی بود که آموزش یافتن دختران را امری ناپسند و نادرست می پنداشت .

زن بــد را قلـــم بدست مـــده           دست خود را قلم کنی زان به

زانکه شوهر شود سیه جامه          به که خاتون کند سیــــه نامــه

 قسمتی از بخش پنجم :

در ربع رشیدی که در زمان رفعت و فرازش ؛ دانش از رشد و پیشرفتی قابل توجه برخـوردار شد کتابخانه ای شصت هزار جلدی وجود داشت که کتابهایش به زبانهای زنده ان روزگار نگارش یافته و از سرزمینهایی گوناگون چون ایران ؛ توران ؛ مصر مغرب ؛ روم ؛ چین و هند جمع اوری شده بود . خواجه رشیدالدین برای گرداوردن این همه کتاب به تشویق و تحریص علمای زمان برای تحقیق و انتشار اثار می پرداخت . شگفت انجا است که این تشویق و ترغیب به نوعی مسابقه کتاب نویسی در میان اندیشمندانی از اقصی نقاط دنیا تبدیل شده بود و البته خواجه در ازای دریافت هر کتاب هدایایی که می توان ان را ؛ حق التحریر ؛ نامید برای نگارنده کتاب می فرستاد ؛ حتی اگر نویسنده در ممالکی دوردست چون اندلس ؛ مراکش یا تونس می زیست .

قسمتی از نتیجه:

... این روزگار واجد دستاوردهای علمی بسیار بوده است ؛ دستاوردهایی چون اثار مکتوب بزرگان علم و ادب ؛ گسترش مناظره و مجادله کلامی در میان عقلگرایان ؛ رونق بازار شعر و ادب و ... با این وجود ؛ شاید بزرگترین رهاورد این روزگار برتری یافتن زبان پارسی بر زبان عربی پس از قرنهای متمادی تحت الشعاع قرار گرفتن باشد . درحقیقت با برافتادن خلافت عباسی به توسط مغولان دوران نگارش کتب علمی به زبان عربی به تقریب پایان پذیرفت و زبان پارسی جایگزین ان شد ... 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

گل سرخ

ای گل سرخ

چشمان من از گلبرگ های تو سرخ تر است

قلب من از ریشه ی تو محتاج تر است

دستهای خالیم هوای او را کرده

او که یادش از برگ های تو سبزتر است

ای گل سرخ

ریشه ی من از سرزمینی است

که خاکش ؛ سالهاست مرده است

نگاهش ؛ سالهاست خفته است

من فریاد خواهم زد

بیدار می شود

ابش خواهم داد

زنده می شود

(( برخیز سرزمینم

... کمر شکسته

عصای تو می شوم

برخیز ))

« منی اسدی - MENA ASADI »

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

/ 30 نظر / 48 بازدید
نمایش نظرات قبلی
ايران

با سلام ذوالقرنين به روز شد: مشتی خاک بر دهان پورپیرار (۸): پوريم بلاي جان پورپيرار!

Heaven Searcher

سلام گفتم يه سری به رفقای قديمی بزنم ! هميشه خوش باشی

سورنا گيلانی

دوست فرهيخته ام بابايادگار گرامی ؛ شوربختانه به سبب پاره ای دشواري ها فعلا بدين کتاب دسترسی ندارم .

سورنا گيلانی

دوستان ارجمند و گرامی ( نازنين ؛ اريانام ؛ پيشاهنگ ؛ مميزی ؛ حسين ؛ کلئوپاترا ؛ بهرام ساسانی ؛ يک ايرانی ؛ ايران ؛ مرواريد عرفان ؛ دختر و پسر گيلانی ؛ اتيلا ؛ بابايادگار ؛ فریدون ؛ اتروپات ؛ ) از مهر افزونتان سپاسگزارم . پيروز و سرفراز باشيد .

فرزين

درود بر شما تارنمای زيبايی داريد لطفا به تارنمای من خم سری بزنيد و در بهتر شدن مرا راهنمایی کنید. http://cyrus-iran.persianblog.ir/

عمو داوود

سورنا عزيز سلام دوست خوبم وبلاگ بسيار خوب زيبا و ارزشمندی ايجاد کرديد آفرين به شما داشتن وبلاگی با هدف و رسالتی مشخص کاری بسيار عالی و بزرگ که کم بهش توجه ميشه. دوست خوبم خوشحالم که تونستم از وبلاگ شما ديدن کنم. به اميد ديداری دوباره.

برگزيده

روح ملل ايرانی کيست؟ فرشته ای به نام مادر

امیرشایان

سلام ممنونم واقعا بدردم خورد البته من برنامه نویسم این مطلب هم برای کسی گرفتم

امیرشایان

سلام استاد عزيز وبلاگ پر بارتان جايگاهی است برای آموختن و بهره بردن و خوانندگان با دست پر از اينجا ميروند . برايتان آرزوی توفيق دارم . ضمنا برای يک خداحافظی کوتاه به ديدنتان آمدم . استاد گران ایشان را حذف کنید :D

فروشگاه اینترنتی کتاب مهربان

با سلام و احترام کتاب مهربان در جهت رفاه حال دانشجویان عزیز، اساتید گرامی و دوستداران کتاب اقدام به راه اندازی سایت آنلاین خرید کتاب نموده است. به دلیل افتتاح سایت 10% تخفیف ویژه به خریداران گرامی تعلق می گیرد. خواهشمندیم در صورت تمایل آدرسwww.Ketabemehraban.com را در لینک دوستان خود قرار دهید. در صورت قراردادن لینک، اطلاع دهی و خرید از سایت مبلغ10% تخفیف پاداش نیز برای شما محاسبه میشود. لازم به ذکر است این سایت وابسته به نشر کتاب مهربان به آدرس MehrabanPub.com میباشد. با سپاس شاد و پیروز بمانید کتاب مهربان